نحوه ارتباط آیات سوره طارق
62 بازدید
موضوع: تفسیر

نحوه ارتباط آیات سوره طارق

    سوره طارق با قسم به آسمان شروع شده و در کنار آسمان، واژه (طارق) آمده که به معنای كوبنده و ضاربی است كه در وقت شب مي آيد.[1] امير مؤمنان در باره منافقی كه شب هنگام به در خانه آن حضرت آمد و حلواى شيرينى با خود آورده بود كه به پندار خام خويش قلب امام را به خود متوجه سازد تا در ماجرايى به نفع او حكم كند مى‏فرمايد: �و أَعجبُ من ذلك طَارِقٌ‏ طَرَقَنَا بِمَلْفُوفَةٍ فى وِعَائِهَا�[2] یعنی و از اين شگفت‏انگيزتر داستان شبروى در شب، بر ما وارد شد در حالى كه ظرف سرپوشيده پر از حلواى لذيذ با خود آورده بود.

    امّا این شب رو (طارق) چه کسی است؟ حالت سوالی در مورد طارق بیانگر عدم آگاهی و عدم توجه افراد نسبت به طارق است، شاید به دلیل آنکه در شب سیر می‌کند، کسی متوجه او نمی‌شود و او را نمی‌شناسد؛ یعنی چون قابل مشاهده نیست نمی توانید درک کاملی از آن داشته باشید؛ �ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ؛ و تو چه مى‏دانى چيزى كه در شب پديدار مى‏شود، چيست؟�[3]

    ولی خداوند طارق را می‌شناسد و در آیه بعد آن را ستاره درخشانى كه پرده ظلمت را مى‏شكافد؛ معرفی می نماید: �النَّجْمُ الثَّاقِبُ�[4]واژه ثاقب در این آیه به معنای نوری است که با نفوذ در تاریکی‌ها، ظلمت شب را شکافته و در عمق تاریکی به پیش می‌رود[5] و �النَّجْمُ الثَّاقِبُ� ستاره یا شهابی است که از آسمان و زمین مواظبت می‌کند و با نور شدید خود پرده‌های تاریک شب را می‌شکافد.

    خداوند با بیان آیات ابتدایی این سوره، ما را متوجه آسمانی نموده که بالای سر ما قرار گرفته و بر ما احاطه دارد و شب هنگام، شب‌رو و نگهبانی در این آسمان با شکافتن تاریکی ها، نور خود را بر زمین می رساند؛ هر چند ما انسان‌ها متوجه آن نیستیم. خداوند آن شب رو نظاره گر را ستاره‌ای معرفی می‌کند که با نور تابانش لایه‌های تاریک شب را کنار زده و با نفوذ در ظلمت‌ها از آسمان و زمین نگهبانی می‌نماید.

    با آگاه نمودن مخاطب نسبت به این واقعیت پنهان، به او می‌فهماند که ای انسان؛ در پیرامون تو اشیاء و نظاره‌گرانی هستند که به دلیل تاریکی شب و مخفی بودن آنها نمی‌توانی آنها را ببینی ولی قابل انکار هم نیستند.

    پس از بیان این مقدمه محسوس و قابل درک، به وجود ناظری نامحسوس اشاره می‌شود که بر هر انسان و هر نفسی نظارت دارد و از او محافظت می‌نماید: �إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ؛ هيچ كس نيست مگر اينكه بر او نگهبانى است.�[6] آری هر نفسی حتماً نگاهبان و محافظی دارد که بر اعمال او نظارت می‌کند، هرچند قابل رؤیت نباشد.

 بیان ارتباط آیات قسم با مضمون سوره طارق

    سوره طارق همانند سوره بروج با قسم به آسمان شروع می‌شود و هر دو سوره بحث مشاهده و نظارت اعمال و رفتار بندگان و نفس انسانی را تقویت می‌نمایند با این تفاوت که در سوره بروج اعمال و رفتار انسان‌ها قابل مشاهده و شاهدان و مشهودان مشخّص هستند ولی در سوره طارق، مشاهده کننده مخفی است و اعمال مشاهده شده نیز مخفی می‌باشند. لذا در آیه 9 این سوره بیان می‌شود: � يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ؛ روزى كه رازها فاش مى‏شود.�[7] و در آیات 15 و 16 این سوره چهار مرتبه ماده (کید) مورد استفاده قرار گرفته، به معنای انجام کاری به طور مخفیانه به صورتی که طرف مقابل متوجه نشود[8] و همچنین به مراحل تشکیل جنین اشاره شده که امری مخفی و نهان است.

    علت بیان قسم‌ها در ابتدای این سوره ایجاد تمثیلی است برای متوجه نمودن مخاطب به حضور ناظرانی در شب که از مافوق آنها نظاره‌گر آنها هستند و این ناظرها لایه‌های تاریک شب را شکافته تا نور و وسعت دید خود را به زمین بکشانند امّا در آن تاریکی کسی متوجه او نیست و او را نمی‌شناسد. با این تصویر و تجسّم زیبا ما را متوجه واقعیتی دیگر نموده که ای انسان همان طور که وجود طارق و ناظر شب را به دلیل اینکه نمی‌بینی، نمی‌توانی انکار کنی؛ نفس تو و هر نفس دیگری دارای حافظ و نگهبانی است که بر او نظارت دارد و حافظ رفتار و اعمال نهفته و مخفیانه اوست و روزی که خداوند تو را حیات مجدّد بخشید تمامی این اسرار نهفته آشکار می‌شود و حتماً خداوند می‌تواند تو را مجدّداً زنده نماید. همان طوری که آسمان را آب حیات‌بخش داد تا بر زمین ببارد و به زمین قابلیت شکافته شدن و رویاندن گیاهان مرده را داد.

   همان طور که در ابتدای این سوره بیان شد، اعمال مخفیانه شما حتماً مشاهده می‌شود. در پایان این سوره تصریح می‌شود که بعضی انسان‌ها قصد کید و مکر دارند و فکر می‌کنند اعمال آنها مخفی است و کسی متوجه آنها نمی‌شود، در صورتی که متوجه نیستند بر تمام اعمالشان نظارت می‌شود و آنها هستند که متوجه کید الهی نیستند. کید خداوند این است که تمام اعمال آنها بدون توجه آنها محفوظ می‌ماند و با مهلتی که خداوند به آنها می‌دهد عذاب آنها سخت‌تر و دشوارتر می‌شود و این است همان کید الهی.

 



[1] - قاموس قرآن؛ ج‏4، ص 212. 

[2] - نهج البلاغه، خطبه 222.

[3] -  طارق/ 2.

[4]  - طارق/ 3.

[5] - قاموس قرآن، ج‏1، ص 305؛ التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج‏2، ص 17.    

[6] -طارق/ 4.

[7] - طارق/ 9.

[8] - التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج‏10، ص 143.